گياه شناسی

به دكتر احمد قهرمان به پاس زحمات بيدريغش به گياهشناسي ايران

يادم مي آيد سالهاي پيش كه در مقطع كارشناسي علوم گياهي در دانشگاه اروميه تحصيل مي كردم وكتابهاي گياهشناسي پايه، كورموفيت هاي ايران و... دكتر به عنوان رفرنس درسهايمان عنوان مي شد، آرزو داشتم كه ايشان را از نزديك ببينم و شاگرد كلاسهايشان باشم وتصور مي كنم براي هر كسي كه در ايران به آموزش گياهشناسي مشغول است آشنايي با دكتر از افتخارات زندگي باشد وبراي من نيز اينگونه بود .مطمئن بودم كه علائق واقعي به گياهشناسي و شوق آموختن نادانسته ها در كلاس درس ايشان به درستي به بار مي نشيند. اين آرزو تا قبولي در مقطع دكترا ميسر نشد.در دوره جديد تحصيل در سه درس از حضور ايشان بهره بردم واز بينش واشراف عميق دكتر به مسائل گياهشناسي بسيار نكته ها آموختم. حضور منظم ايشان درهرباريوم و اختصاص همه زمان حضور در محل كار به مطالعه، نگارش كتاب و پژوهش با وجود كهولت سن، وقت شناسي مثال زدني، توجه عميق و نه سطحي به علم و خصوصا به فلسفه علم وتكريم و احترام به اساتيد و معلمان از جمله درسهايي بود كه از اين استاد فرزانه آموختم و آموختم كه تنها و تنها عشق به گياه و گياهشناسي است كه اينگونه مي تواند انسان را عليرغم مشكلات بسياري كه در حوزه هاي تجربي موجود است هم چنان پايدار وپر استقامت در كار نگهدارد. خدمات وزين ايشان به دانش گياهشناسي وسيستماتيك ايران بر همگان آشكار است كه به عنوان نمونه مي توانم به تاسيس هرباريوم مركزي دانشگاه تهران و تهيه فلور رنگي گونه هاي گياهي ايران اشاره كنم. هر زمان كه به هرباريوم مي روم و دكتر را ميبينم كه غرق در مطالعه است و از زمان به بهترين وجه استفاده مي برد به خود نهيب مي زنم وگلايه مي كنم و در عين حال انرژي بسيا ر مي گيرم. چندي قبل به مناسبت تولد دكتر به ابتكار تعدادي از دانشجويان دوره هاي ارشد و دكتري جشني برگزار شد و دكتر به بچه ها گفتند: شما من رو خيلي خوشحال كرديد.آن روز متوجه شديم كه ايشان در چند روز گذشته در پي وقوع كسالتي روانه بيمارستان و عمل جراحي شدند و آنروز نيز از حال خوشي برخوردار نبوده اند. براي ايشان از صميم قلب آرزوي سلامتي و تندرستي دارم و اميدوارم كه سايه بلند ايشان بر سر ما و همه دوستدارانشان مستدام باشد و به عنوان يك دانشجوي حقيراز تلاشهاي بي وقفه دكتر قدرداني مي كنم.

+ مهناز وفادار ; ٢:٤٥ ‎ب.ظ ; جمعه ۳٠ تیر ،۱۳۸٥
comment نظرات ()

تکامل نهاندانگان(۲)

تكامل فرم و طرح گل

تقارن شعاعي: گل در همه نهاندانگان ابتدايي داراي تقارن شعاعي بوده است.

تقارن دو جانبي: در دوره هاي پالئوسن و ائوسن شواهدي از گلهاي دوجانبي در ركوردهاي فسيلي وجود دارد كه احتمالا در طول كرتاسه فوقاني شروع شده است.

تكامل گلهاي كوچك و بزرگ: بررسيهاي تكاملي و اطلاعات به دست آمده از شواهد فسيلي حاكي از آن است كه گلهاي  متوسط يا كوچك بسيار زود تشكيل شدند. يقينا اندازه گل بايد با اندازه گرده افشان مرتبط باشد. اندازه متغير گلهاي اوليه بيانگر آن است كه گرده افشانهاي متغيري هم در سيستم گرده افشاني آنها دخالت داشته اند. علاوه بر حشرات، آب و باد نيز در گرده افشاني نهاندانگان اوليه حائز اهميت هستند. آن دسته از گياهاني كه درگير تغيير در سيستم گرده افشاني خود شدند متحمل تغييرات بسيار شديدي گشتند: به گونه اي كه اجداد فسيل آنها بسيار متفاوت از اشكال مدرن آنهاست.

 

ويژگيهاي اكولوژيكي زيستگاه نهاندانگان ابتدايي

در ارتباط با شرايط اكولوژيكي زيستگاه نهاندانگان ابتدايي نظريه اي با عنوان "dark and disturbed"  مطرح است. بر طبق اين نظريه، نهاندانگان ابتدايي سازگار با شرايط زيستگاهي سايه دار و تخريب شده بودند و تحت اين شرايط قدرت بقا و پايداري داشتند. در حالت كلي، اين آشفتگيهاي زيستگاهي در مقياسهاي كوچك حادث مي شدند نظير تردد جانوران يا ريزش فراوان باران.

مطالعاتي كه بر روي اندازه جنين در نهاندانگان ابتدايي صورت گرفته بيانگر آن است كه اين نهاندانگان داراي جنينهاي كوچكي بوده اند. اگر چه وجود دانه هاي بزرگ در شرايط سايه دار مناسب تر به نظر مي زسد (به دليل نياز به ذخاير كربني بيشتر براي رشد) اما وجود دانه هاي كوچك از نظر عملكردي در زيستگاههاي فوق الذكرمنطقي تر به نظر مي رسد. از نظر ويژگيهاي برگ، برگها داراي پارانشيم اسفنجي بودند كه در زيستگاههاي تخريب شده يك نوع مزيت به حساب مي آيد.

آناليزهاي فيلوژنتيكي نخستين نهاندانگان را گروههاي زير عنوان مي كند:

Amborella, Nymphaeales, Austrobaileyales, Chloranthaceae, Magnoliales

ويژگيهاي اكولوژيكي اجدادي به نهاندانگان اوليه اجازه داد تا در مناطق آشفته در طبقات پايين جنگلها مستقر گردند كه اين خود شرايطي را ايجاد نمود تا خصوصياتي نظير ايجاد وسلها و رگبندي مشبك تكامل پيدا كند ودر واقع اين مسئله منجر به تنوع بيشتر شد. در راستاي تكامل، نهاندانگان به درون طيف وسيعي از محيطهاي زيست جديد منتقل شدند و اين انتقال فرصتهاي جديدي را براي گرده افشاني و تكامل مدلهاي پراكنش براي آنها فراهم نمود.

+ مهناز وفادار ; ۱۱:٢٢ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ٢٧ تیر ،۱۳۸٥
comment نظرات ()

تكامل نهاندانگان

دو تئوري در باب نهاندانگان اوليه مطرح است :

1.       Paleoherb : بر طبق اين تئوري نهاندانگان ابتدايي گروهي از گياهان گلدار استوايي با گلهاي ناقص بودند كه تركيبي از ويژگيهاي تك لپه اي و دولپه اي را دارا بودند. پيشنهاد شده است كه تغييرات آب و هوايي يا جغرافيايي فرصت لازم را براي اين نهاندانگان جهت تنوع فراهم نموده است.

2.       Magnoliids : اين تئوري بر اين باور است كه نهاندانگان ابتدايي از نظر مورفولوژيكي مشابه اعضاي زنده Magnoliales,Laurales بودند. در اين گروه گياهان گلها بزرگند، برگها پهن هستند و برچه ها به طور ناقص پيوسته اند. نتايج آناليزهاي فيلوژنتيكي در مورد نهاندانگان اوليه تئوري دوم را حمايت مي كند.

 

تكامل برچه هاي بسته

اين ويژگي، ويژگي مهمي است كه نهاندانگان را از ديگرگياهان آوندي دانه دار متمايز مي سازد.در طول تكامل گل نياز به حفاظت در برابر خود لقاحي بسيار حياتي بود به گونه اي كه موانع شيميايي و مكانيكي، بسيار زود در اجداد گياهان گلدار توسعه پيدا كرد. مانع مكانيكي همان برچه بسته است و مانع شيميايي سيستمهاي ناسازگاري است كه براي رشد ناموفق لوله گرده گسترش يافت. علاوه بر اين يك استراتژي اساسي ديگر جهت جلوگيري از خود باروري و يا به عبارت ديگر خود گرده افشاني اضافه شدن يا از دست دادن كاسبرگ، گلبرگ و پرچم است.

 

+ مهناز وفادار ; ۱:٠٩ ‎ق.ظ ; دوشنبه ٢٦ تیر ،۱۳۸٥
comment نظرات ()

يك درخواست

 

باعرض سلام و احترام به همه دوستان و زيست شناسان عزيزي كه از اين وبلاگ بازديدكرده اند. خواهشمندم پس از بازديد و مطالعه مطالب نظر خود را مرقوم بفرماييد و همچنين اين وبلاگ تازه تاسيس را به دوستان و همكارانتان معرفي نماييد. بي شك نظرات ارزشمند شما راهگشاي خوبي براي بنده در جهت ادامه كار خواهد بود. براي همه دوستان آرزوي سلامتي و بهروزي دارم.موفق و پيروز باشيد.

 

+ مهناز وفادار ; ۳:۳٢ ‎ب.ظ ; جمعه ۱٦ تیر ،۱۳۸٥

نهاندانگان(Angiosperms)

 

نهاندانگان(Angiosperms) آخرين گروه بزرگ گياهان خشكي هستند كه در نمونه هاي فسيل شناسايي شده اند. منشا نهاندانگان به دوران دوم زمين شناسي، دوره كرتاسه حدود 150-140 ميليون سال پيش مربوط مي شود.مدت كوتاهي پس از ظهور اين گروه گياهي به سرعت در سرتاسر كره زمين از استوا تا قطب در هر دو نيمكره پيش روي كردندو در رويشگاههاي بسياري از اكوسيستمهاي زميني تحت شرايط اكولوژيكي مختلف مستقر گرديدند.تنوع مورفولوژيكي، اكولوژيكي و فيزيولوژيكي مشاهده شده در بين نهاندانگان در هيچ گروه گياهي ديگري مشاهده نشده است و اين گروه از نظر تنوع گونه اي متنوع ترين گروه گياهي محسوب مي شود. نهاندانگان به منظور غلبه بر شرايط غالب اكولوژيكي زيستگاه خود، انعطاف پذيريهاي تكاملي و نموي مختلفي را از خود به منصه ظهور گذاشته اند كه به عنوان نمونه مي توان از اندامهاي رويشي و زايشي متنوع و فيزيولوژي بسيار توسعه يافته در مقايسه با ديگر گروههاي گياهي دانه دار و سرخسها نام برد. بررسيهاي تكاملي نشان داده است كه موفقيت نهاندانگان ضرورتا به خاطر وجود دانه هاي حفاظت شده آنها در تخمدان نبوده بلكه بيشتر به دليل روابط همزيستي با حشرات بوده كه منجر به تكامل گرده افشاني شده است. چهار گروه عمده حشرات در گرده افشاني نهاندانگان دخالت دارند: زنبورها(Hymenoptera) ، پروانه ها و بيدها(Lepidoptera) ، مگسها (Diptera)و سوسكها(Coleoptera) .نخستين اعضاي گروههاي فوق در دوره ترياس ظاهر شدند و تنوع خود را در ژوراسيك قبل از ظهور عمومي نهاندانگان گسترش دادند.

در فرصتي ديگر به تكامل نهاندانگان خواهم پرداخت.

+ مهناز وفادار ; ۱۱:٥۳ ‎ق.ظ ; جمعه ۱٦ تیر ،۱۳۸٥
comment نظرات ()

خانوادهPsilotaceae

خانوادهPsilotaceae خانواده كوچكي از راسته كهنPsilotales است كه از دو جنس تشكيل شده است:

Psilotum , Tmesipteris . هر دو جنس در مناطق حاره اي و  نيمه حاره اي بر روي خاكهاي غني از مواد غذايي يا به صورت اپي فيت رشد مي كنند. گياهان راسته فوق فاقد ريشه و برگ هستند شواهد نموي و مولكولي بيانگر آن است كه اين گروه احتمالا از طريق سير قهقرايي از اجداد شبه سرخس ايجاد شده اند. پسيلوفيتها به لحاظ ساختاري مشابه گياهان آوندي نخستين مي باشندو به عنوان مدلي براي فهم اكولوژي اين گياهان مورد استفاده قرار مي گيرند.

گونه مشهورجنس پسيلوتوم P.nudum است .اين گياه در آمريكاي شمالي ، كارائيب ، در طول سواحل آتلانتيك و كارولينا مي رويد و اخيرا نمونه اي از آن از جنگلهاي رامسر گزارش شده    است. همچنين اين گياه در مناطق حاره اي آسيا نيز رويش دارد.  علاوه بر پراكنش طبيعي اين گونه در گلخانه ها هم پرورش مي يابد. در ژاپن بيش از 100 نژاد از اين گونه توليد شده كه بعضا داراي قيمتهاي بسيار بالايي هستند.   Tmesipteris در كالدوني جديد و نواحي مجاور در نيمكره جنوبي شامل استراليا و نيوزيلند مي رويد.

مورفولوژي پسيلوتوم

Psilotum از محوري افقي به نام ريزوم تشكيل شده است كه زير زميني و فاقد ريشه است. از اين ريزوم محوري هوايي با انشعابات دو شاخه اي ايجاد مي شود كه فاقد برگ است اما داراي ساختارهاي فلس مانند يا برگ مانندي به نام prophyll است كه به صورت زوجي قرار دارد و فاقد بافت آوندي است. اين ساختارها درست در زير سينانژهاي توليد كننده اسپور قرار دارند. سينانژ از 3 اسپورانژ تشكيل شده است كه در طول تكامل به يكديگر متصل شده اند و در نوك انشعابات كوتاه جانبي ايجاد مي شوند. در زمان بلوغ سينانژها شكوفا مي شوند و اسپورهاي زرديا مايل به سفيدي را آزاد مي كنند. اين اسپورها در اثر جوانه زني گامتوفيت را ايجاد خواهند كرد. گامتوفيتها بسيار كوچكند،زير زميني و ساپروفيتند و مواد غذايي مورد نياز خود را از طريق جذب مواد محلول از محيط به دست مي آورند. اين امر با واسطه قارچهايي كه در بافت گامتوفيت رشد مي كنند امكانپذير مي شود. بر روي گامتوفيت اندامهاي جنسي توليد مي شوند. آنتروزوئيد چند تاژكي است.به سمت سلول جنسي ماده حركت مي كند، تلقيح صورت مي گيرد و اسپوروفيت تشكيل مي شود. اسپوروفيت زندگي خود را به صورت يك موجود وابسته بر روي گامتوفيت والد خود نظير ديگر گياهان بدون دانه آغاز مي كند اما بر خلاف بريوفيتها اسپوروفيت به طور مستقل و جدا از والد خود در محيط زندگي مي كند. اسپوروفيت بالغ اغلب تا 30 سانتي مترو شايد بيشتر رشد مي كند. محور هوايي سبز و فتوسنتز كننده است و روزنه هايي نيز براي تبادل گاز دارد. در مقطع عرضي ساقه يك هسته مركزي از بافت آوندي(پروتواستل)وجود دارد كه معمولا لبه دار است. در اطراف بافت آوندي يك لايه سلولي به نام اندودرم وجود دارد كه حاوي سلولهاي متراكمي جهت تنظيم هدايت آب و عناصر غذايي است. در Tmesipteris ساختارهاي توليد مثلي مشابه جنس قبل است ولي داراي بخشهاي برگ مانند بزرگتري است كه هر يك، يك دسته آوندي منفرد دارد.

 

 

+ مهناز وفادار ; ٤:٢٧ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ٦ تیر ،۱۳۸٥
comment نظرات ()