گياه شناسی

ميكوريزا Mycorrhiza

ميكوريزا نتيجه برقراري همزيستي بين قارچ و گياه است. اين واژه مركب از دوواژه يوناني  (mykes=mushroom + rhiza=root ) مي باشد. ميكوريزا نوعي همزيستي متقابل مفيد است كه بين اندامهاي جذب كننده گياهان (معمولا ريشه) و ريسه هاي قارچهاي خاصي ايجاد مي گردد. در حالت كلي هر دو جزء همزيست شونده از اين همزيستي سود مي برند. با اينحال همزيستي مي تواند از حالت متقابل مفيد به اشكال ديگر از جمله شكل انگلي تبديل شود كه وقوع چنين وضعيتي به گونه گياه و قارچ درگير، سن ميكوريزا ونوع ميكوريزا بستگي دارد. به عنوان مثال در ميكوريزاي اركيد، قارچ ميكوريزايي، اركيد را به يك گياه دهنده donor متصل مي كند كه منبع كربن را براي قارچ و گياه تامين مي نمايد. كاركرد همزيستي اين است كه منبع كافي كربوهيدرات براي قارچ همزيست فراهم شود. در مقابل ايجاد همزيستي فوايد متعددي را براي گياه در گير در پي دارد كه شامل بهبود تغذيه و جذب آب، جذب كربن اضافي، افزايش ظرفيت انتقال فر آورده هاي فتوسنتزي، افزايش توليد فيتوهورمونها، بهبود مقاومت در مقابل عوامل بيماريزا و تحمل در برابر فلزات سنگين است. در غياب ميكوريزا بسياري از گياهان خشكي از محدوديت منابع رنج مي برند و با كاهش رشد مواجه مي گردند. از طرف ديگر مجموعه هاي ميكوريزايي از اجزاء بسيار مهم تاثير گذار بر روي ساختار و عملكرد اكوسيستمها مي باشند.

بيش از 2500 گونه مختلف گياهي با قارچها همزيست مي شوند كه مجموعه وسيعي از گياهان از گياهان ابتدايي غير آوندي فاقد دانه تا گياهان بسيار پيشرفته را شامل مي شود. تنها تعداد كمي از خانواده هاي گياهي فاقد همزيستي ميكوريزايي اند كه به عنوان نمونه مي توان از خانواده هاي Brassicaceae,Cyperaceae,Proteaceae نام برد. علاوه بر ريشه كه اندام اصلي گياهان در همزيستي ميكوريزايي است ساختارهاي زير زميني در گياهاني كه ريشه تشكيل نمي دهند نظير گامتوفيت هاي بريوفيتها و پتريدوفيتها و همينطور اسپوروفيت پتريدوفيتها نيز درگير همزيستي ميكوريزايي مي شود.

قارچهاي همزيست شونده شامل اعضاي سه شاخه مهم در سلسله قارچها هستند كه عبارتند از:Zygomycota,Ascomycota,Basidiomycota . همزيستي هاي ميكوريزايي در دامنه وسيعي از اكوسيستمها و اجتماعات گياهي نظير wetlands ، بيابانها، جنگلهاي خزان كننده، جنگلهاي باراني حاره اي پست، اجتماعات گياهي عرضهاي جغرافيايي بالا و ارتفاعات بالا، سيستمهاي آبي، اجتماعات اپي فيتي و... موجود مي باشند و تنها قطب است كه فاقد گياهان ميكوريزايي است. ميكوريزا از قدمتي ديرين برخوردار است و برخي از گياهان قديمي فسيل شواهدي از ميكوريزا را ارائه مي دهند. قدمت ميكوريزا ي نخستين به حدود 400 ميليون سال پيش مربوط مي شود. اين زمان، زمان گذار از آب به خشكي است و تصور مي شود كه شريك قارچي نقشي كليدي در كمك رساني به گياهان در كلون كردن اكوسيستم خشكي ايفاء نموده است.

منابع:  

Orcutt, D.M; Nilsen, E.T; 1996,The physiology of plants under stress, John Willey & Sons, Inc,U.S.A.

www.google.com, Mycorrhiza - Wikipedia, the free encyclopedia.

+ مهناز وفادار ; ۱:۱٢ ‎ق.ظ ; جمعه ٢٧ امرداد ،۱۳۸٥
comment نظرات ()

معرفي كتاب

كتاب Plant Systematics : A Phylogenetic Approach (سيستماتيك گياهي ، ديدگاهي فيلوژنتيكي) نگاشته والتراس جود، كريستوفراس كمپل، اليزابت اي كلوگ و پيتراف استيونس يكي از كتابهاي حوزه سيستماتيك گياهي است كه در سالهاي اخير با اقبال زيادي از سوي دانشجويان مقاطع مختلف علوم گياهي در ايران روبرو شده و به عنوان يكي از رفرنسهاي اصلي نه تنها دردرسهاي سيستماتيك بلكه در بعضي دروس ديگرمرتبط نيز مطرح گرديده است. اگر چه اهتمام اصلي نويسندگان كتاب، ارائه نوعي رده بندي تكاملي در مورد گياهان بوده، اما مباحث متنوع بسيارمفيدي نيز در جنب رده بندي آورده شده كه به جذابيت كتاب كمك شاياني نموده است. گسترش رو به رشد پارادايم سيستماتيك مولكولي در دو دهه گذشته و توجه بيش از پيش به جنبه هاي مولكولي و ژني و ورود نتايج حاصل از اين منابع توليد داده جهت ارائه نوعي رده بندي كه قرابتها و افتراقهاي گروههاي گياهي مورد مطالعه را مد نظر قرار مي دهد و تجديد نظر وسيع در طبقه بنديهاي گياهشناسان كلاسيك كه اساس طبقه بندي خويش را تشابهات ريخت شناسي قرار مي دادند و تغييرات عميق در اصول و روشهاي علمي مورد استفاده در تحقيقات سيستماتيك انگيزه مؤلفين اين كتاب در نگارش اثربوده است. طبقه بندي كه مؤلفين كتاب به آن قائل هستند طبقه بندي است كه با طبقه بنديهاي قبل متفاوت است حتي با طبقه بندي گروه فيلوژني نهاندانگان. البته در برخي موارد، طبقه بندي در توافق با طبقه بندي مورفولوژيكي است. روابط فيلوژنتيكي در دو گروه مورد بررسي قرار گرفته است: گروه تراكئوفيت هاي غير نهاندانه و گروه نهاندانگان. در اين كتاب علاوه بر مباحث اصلي مربوط به گروه بندي گياهان، فصلي نيز به اصول و روشهاي رده بندي و رده بنديهاي گياهشناسان كلاسيك پرداخته است. مفاهيم و اصطلاحات رايج در سيستماتيك مولكولي به زباني ساده توضيح داده شده همچنين ساختار ژنوم كلروپلاستي و هسته اي و كاربرد آنها و روشهاي مورد استفاده در سنجشهاي فيلوژنتيكي به وضوح شرح داده شده است. اين كتاب به زباني ساده به توضيح مفاهيم گونه، گونه زايي، تنوع درجمعيتها، تنوع، تكامل، هيبريداسيون وسيستمهاي زاد آوري پرداخته كه براي مطالعه بسيار مفيد است. بررسي شواهد متنوع تاكسونوميكي كه منابع توليد داده جهت آناليز هاي فيلوژنتيكي و طبقه بندي هستندنظير شواهد مورفولوژيكي، آناتوميكي، كروموزومي، پروتئيني، تركيبات ثانويه گياهي و... از ديگر مباحث اين كتاب است. در دو ضميمه انتهاي كتاب روشهاي نامگذاري گياهان و نحوه آماده سازي نمونه هاي گياهي جهت ورود به هرباريوم  شرح داده شده كه از نظر آموزشي بسيار مفيد است. در مجموع چنين مي توان گفت كه ورود كتاب سيستماتيك گياهي خلا ناشي از عدم دسترسي به منبعي مفيد در زمينه طبقه بنديهاي فيلوژنتيكي نوين را به نحو شايسته اي مرتفع ساخته است. اين كتاب شامل هشت فصل، دو ضميمه و دو ايندكس است. كتاب سيستماتيك گياهي را حجت ا... سعيدي ترجمه كرده و ناشر آن نيز انتشارات جهاد دانشگاهي واحد صنعتي اصفهان است.مطالعه اين كتاب ارزشمند را به همه دانشجويان علوم گياهي و علاقه مندان گياهشناسي توصيه مي كنم.

 Judd, W.S; Campbell, C.S; Kellogg, A.E; Stevens, P.F; 2002, Plant systematics: A Phylogenetic Approach, Second Edition, Sinauer Associates, Inc, Sunderland, U.S.A .

+ مهناز وفادار ; ۱٠:۱٢ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٥ امرداد ،۱۳۸٥
comment نظرات ()

پاسخ به يک کامنت

با سلام و احترام به دوست عزيزي كه خواستار توضيح در مورد دوره هاي كارشناسي ارشد و دكتري علوم گياهي شدند. اين گرايش به زير گرايشهاي فيزيولوژي گياهي، سيستماتيك گياهي و علوم تكويني گياهي تقسيم مي شه.ظاهرا گرايش اكولوژي گياهي نيز در حال راه اندازيه. از نظر موقعيت هاي شغلي هم يا بايد در مراكز تحقيقاتي مثل جهاد دانشگاهي، پژوهشكده گياهان دارويي، موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، موسسه تحقيقات بذر و نهال، مراكز تحقيقات زيست محيطي و فضاي سبز و يا مراكز تحقيقاتي محلي در استانهاي مختلف در پروژه هاي تحقيقاتي همكاري كرد و يا به كار تدريس در دانشگاهها و مدارس در صورت امكان اشتغال داشت. بعضي از فارغ التحصيلان اين رشته هم به بخشهاي كاربردي تر مثل اداره گلخانه و پرورش گل و گياه، توليد قارچهاي خوراكي و كارهايي از اين دست اشتغال دارند. بعضي ها هم سر از بانك در ميارن. البته همه اين ها رو گفتم ولي بعضي وقتها آدم با شرايطي روبرو مي شه كه اصلا فكرش رو هم نمي كنه. منظورم اينه كه فكر مي كني تحصيلات تو به درد بعضي مراكز مي خوره ولي بعد كه مراجعه مي كني مي بيني كه اصلا اونجوري كه فكر مي كني نيست.متاسفانه اين مشكل حوزه هاي تجربيه كه توي كشور ما خيلي به چشم مي ياد . اين در حاليه كه ما آدمهاي مستعد زيادي در حوزه هاي علوم پايه در كشورمون داريم كه متاسفانه اصلا حمايت نمي شن. نمونه اونها دانش آموزهاي المپيادي هستن. چرا راه دور بريم همين دانشجوهاي دانشگاه خودمون كه مقاله ISI هم از تز ارشدشون چاپ كردند ولي مجبورن برگردن شهرشون و تازه اگه جور بشه بتونن توي دانشگاه پيام نور درس بدن. فقط همين رو ميتونم بگم كه بايد عشق داشت وعشق وهمينه كه آدم رو عليرغم مشكلات بسيار باز هم اميدوار نگه مي داره. نمي خوام نااميدت كنم ولي اينها واقعيت محضه. اميدوارم كه حداقل بچه هاي ما فرصتهايي كه حقشونه نصيبشون بشه. برات آرزوي موفقيت مي كنم. ميتوني با ميل در ارتباط باشي. خدانگهدار.

+ مهناز وفادار ; ٢:٤٧ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۱٢ امرداد ،۱۳۸٥
comment نظرات ()

با سلام

اين وبلاگ يك وبلاگ آموزشي در حوزه گياهشناسي و در حالت كلي علوم گياهي است كه قصد دارد به طور اجمالي به موضوعات مرتبط با اين رشته بپردازد و تصور مي كنم كه مطالعه مطالب آن براي دانشجويان دوره كارشناسي علوم گياهي به منظور آشنايي با جنبه هاي مختلف رشته علوم گياهي مفيد باشد. از دانشجويان مقاطع بالاترو استادان ارجمند كه از اين وبلاگ بازديد مي كنند تقاضا دارم كه نظرات و پيشنهادات خود را عنوان كنند كه براي بنده بسيار راهگشا خواهد بود. اميدوارم با حمايتهاي دوستانه شما اين حركت نوپا تداوم پيدا كند.

+ مهناز وفادار ; ۱:۳۳ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٠ امرداد ،۱۳۸٥
comment نظرات ()

مباحث درس تالوفيتها

درس تالوفيتها(ريسه داران) يكي از درسهاي دوره كارشناسي زيست شناسي است كه به ارزش دو واحد و بدون آزمايشگاه ارائه مي گردد. مباحث اين درس از سه بخش جلبك شناسي، قارچ شناسي و گلسنگ شناسي(اجتماع قارچ ـ جلبك) تشكيل شده است. در هر كدام از اين بخشها به رده بندي، ويژگيهاي ريخت شناختي، ساختار سلولي، توليدمثل، تغذيه، كاربردها ، اهميت اقتصادي و مباحث ديگر در صورت امكان پرداخته مي شود. دانشجويان در اين درس بايد تحقيقي ارائه دهند كه دربرگيرنده يكي از جنبه هاي مورد بحث در درس باشد. به دليل عدم ارائه آزمايشگاه تلاش مي شود در تدريس اين درس از اسلايدهاي تهيه شده مربوط به گروههاي مورد بررسي البته به شرط وجود امكانات سمعي بصري استفاده شود. در صورت موافقت دانشجويان پس از اتمام مبحث جلبك شناسي يك امتحان ميان ترم برگزار خواهد شد. جهت بررسي در شبكه مي توانيد از واژه هاي alga (جلبك) ، algology (جلبك شناسي) ، reproduction (توليدمثل) ، alga cell structure (ساختار سلولي جلبك) ، alga economic importance (اهميت اقتصادي جلبك)، براي قارچ شناسي از واژه هاي fungus (قارچ) ،) mycology قارچ شناسي) ،)   nutrition تغذيه) ، life cycle (چرخه زندگي) ، fungus morphology  (ريخت شناسي قارچ) ،  )  economic importance اهميت اقتصادي) و براي گلسنگ شناسي از واژه   lichenاستفاده كنيد. جهت مطالعه چند منبع مفيد را ذكر مي كنم.

  1. چلبيان، فيروزه و مجد، احمد ، 1382 ، تالوفيت ها(ريسه داران) ، تهران ، انتشارات آييژ.

  2. رياحي، حسين ، 1381 ، تالوفيت ها(جلبك هاـ قارچهاـ گلسنگها) ، تهران ، انتشارات آدنا.

  3. رياحي، حسين ، 1377 ، جلبك شناسي ، تهران ، انتشارات دانشگاه الزهرا.

  4. سيد خراساني، يوسف ، 1378 ، اصول قارچ شناسي ، تهران ، انتشارات شهريار.

+ مهناز وفادار ; ٢:٠۱ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۱٠ امرداد ،۱۳۸٥
comment نظرات ()